1964 yılında BBC tarafından hazırlanan ve televizyon belgeselciliğinde çığır açan The Great War, I. Dünya Savaşı’nı (1914–1918) tüm yönleriyle ele alan 26 bölümlük dev bir yapımdır. Savaşın başlamasından ateşkese kadar geçen süreci kronolojik bir akış içinde işleyen seri, yalnızca cephe savaşlarını değil; diplomasi, siyaset, propaganda, asker psikolojisi ve sivil hayat üzerindeki yıkıcı etkileri de derinlemesine inceler. Yayınlandığı dönemde büyük ses getiren yapım, bugün hâlâ “I. Dünya Savaşı belgeseli” denildiğinde referans gösterilen en önemli eserlerden biridir.
Serinin en çarpıcı yönlerinden biri, savaşın her cephesine eşit ağırlık vermesidir. Batı Cephesi’ndeki siper savaşlarından Gelibolu’ya, Doğu Cephesi’nden Orta Doğu’daki Osmanlı cephelerine kadar geniş bir coğrafyayı kapsar. Verdun ve Somme gibi tarihin en kanlı muharebeleri detaylı arşiv görüntüleri ve tanıklıklarla aktarılır. Bu yönüyle The Great War, yalnızca bir İngiliz bakış açısı sunmaz; savaşın küresel bir felaket olduğunu güçlü biçimde ortaya koyar.
Belgeselin en değerli unsurlarından biri, savaş gazilerinin doğrudan anlatımlarına yer vermesidir. 1960’larda hâlâ hayatta olan askerlerin birebir tanıklıkları, izleyiciye tarihin içinden konuşan canlı bir hafıza sunar. Bu sözlü tarih yaklaşımı, seriyi kuru bir kronoloji olmaktan çıkarır; izleyiciyi savaşın insani boyutuyla yüzleştirir. Siperlerdeki korku, umut, yorgunluk ve kayıp duygusu, anlatımlar sayesinde derinden hissedilir.
Yapım kalitesi açısından da döneminin çok ötesindedir. Siyah-beyaz arşiv görüntüleri, titiz araştırma ve dramatik anlatım diliyle birleşerek epik bir atmosfer oluşturur. BBC’nin arşiv kullanımı ve kurgusal anlatım disiplini, modern savaş belgesellerine ilham veren bir standart belirlemiştir. Günümüzde pek çok I. Dünya Savaşı belgeseli, anlatı yapısı ve bölümleme konusunda bu seriyi örnek alır.
Seri ayrıca savaşın yalnızca askeri değil, toplumsal sonuçlarını da mercek altına alır. Kadınların üretim süreçlerindeki rolü, imparatorlukların çöküşü, yeni ulus devletlerin doğuşu ve savaş sonrası Avrupa’nın siyasi dönüşümü gibi konular derinlikli biçimde işlenir. Böylece The Great War, savaşın yalnızca 1918’de bitmediğini; 20. yüzyılın tamamını şekillendiren bir kırılma noktası olduğunu gösterir.
Bugün hâlâ tarih meraklıları, akademisyenler ve belgesel tutkunları için vazgeçilmez bir kaynak olan 1964 yapımı The Great War, kapsamı, tanıklıkları ve arşiv zenginliğiyle “klasik” statüsünü fazlasıyla hak eder. Eğer I. Dünya Savaşı’nı yüzeysel değil, derinlikli ve çok boyutlu biçimde anlamak istiyorsanız; bu 26 bölümlük BBC başyapıtı, izlenmesi gereken ilk yapımlardan biridir.
* Bu belgesel seri, İngiliz yapımı olduğundan, bazı kesitlerinde Ermeni olayları'nda asılsız olarak Osmanlı Devleti'nin aleyhinde asılsız ve tarihi gerçeklerle bağdaşmayan görsel/işitsel ögeler içerebilir. Bu gibi olumsuz durumların farkında olarak, Savaş'ın zalimliğini, korkunçluğunu ve gerekli tarihi bilgiler edinerek izlemeniz dileğiyle..
